O programie
Poruszające Bajki o Emocjach (PBoE) to oparty na dowodach naukowych program wspierający rozwój kompetencji społeczno-emocjonalnych i promocję zdrowia psychicznego dzieci w wieku przedszkolnym.
Więcej o programie można przeczytać na oficjalnej stronie Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom
Dzieci od 4 do 6 lat
Program dedykowany jest dla grup przedszkolnych.
10 warsztatów
Każde zajęcia trwają od 45 do 60 minut.
2 realizatorów
Zajęcia prowadzone są przez specjalnie przeszkolonych realizatorów, którzy pracują w parze.
Praca z całą grupą
Zajęcia odbywają się na terenie przedszkola.
Nasze opowieści
Bajka 1. Odkrywamy emocje
Dzieci przenoszą się do wioski Kokoriko, gdzie poznają Kalimbę – niebieskowłosą dziewczynkę, która obserwuje mieszkańców przeżywających różne emocje, ale jeszcze nie potrafi ich nazwać ani zrozumieć. Razem z mieszkańcami Kokoriko dzieci pomagają Kalimbie rozpoznawać i nazywać emocje oraz odkrywają, że emocje dostarczają nam ważnych informacji o nas samych i innych ludziach.
Na czym pracujemy: rozpoznawanie i nazywanie emocji, rozumienie perspektywy i uczuć innych osób, rozwijanie empatii i świadomości emocjonalnej.
Bajka 2. Kiedy trudno jest czekać
Dzieci przenoszą się do podziemnej kopalni, gdzie poznają Dyzia – górnika, któremu bardzo trudno jest czekać na swoją kolej. Kiedy górnicy ustawiają się w kolejce do małej windy, która może przewieźć tylko jedną osobę, Dyzio niecierpliwi się i próbuje wejść przed innymi. Dzieci przyglądają się temu, jak jego zachowanie wpływa na pozostałych górników, i ćwiczą strategie pomagające radzić sobie z frustracją i niecierpliwością.
Na czym pracujemy: radzenie sobie z frustracją i niecierpliwością, ćwiczenie strategii samoregulacji obniżających napięcie emocjonalne oraz uwzględnianie potrzeb innych osób.
Bajka 3. Kiedy złość przejmuje kontrolę
Dzieci stają się podróżnikami i docierają na wyspę, której mieszkańcy mają kłopot ze swoją władczynią – księżniczką Charlotte. Kiedy coś nie dzieje się po jej myśli, Charlotte bardzo się złości, a sposób, w jaki wyraża złość, sprawia przykrość jej przyjaciołom. Dzieci ćwiczą strategie samoregulacji pomagające obniżyć napięcie emocjonalne i wykorzystują je, aby pomóc Charlotte rozwiązywać konflikty z przyjaciółmi.
Na czym pracujemy: rozpoznawanie złości, ćwiczenie strategii samoregulacji obniżających napięcie emocjonalne oraz konstruktywne rozwiązywanie konfliktów.
Bajka 4. Kiedy ktoś jest smutny
Dzieci przenoszą się do Mruczącego Lasu i odwiedzają Leśne Przedszkole. Kiedy okazuje się, że wilczycy Marty niespodziewanie nie ma na zajęciach, zwierzęta wyruszają na jej poszukiwanie i odnajdują przyjaciółkę siedzącą samotnie i cicho płaczącą. Dzieci próbują zrozumieć, co może czuć Marta i dlaczego, oraz szukają sposobów, jak można zareagować, kiedy ktoś obok nas jest smutny.
Na czym pracujemy: rozpoznawanie smutku u innych osób, przyjmowanie perspektywy drugiej osoby, rozwijanie empatii oraz poznawanie sposobów udzielania wsparcia i pocieszenia.
Bajka 5. Kiedy wstyd utrudnia dołączenie do innych
Dzieci trafiają do Dębowego Lasu, gdzie zwierzęta z Leśnego Przedszkola z radością witają nowego kolegę – zająca Ludwiczka, który niedawno się tam przeprowadził. Ku ich zaskoczeniu Ludwiczek nie chce się przedstawić ani dołączyć do wspólnej zabawy. Dzieci próbują zrozumieć jego perspektywę i pomagają mu znaleźć sposoby radzenia sobie ze wstydem, aby stopniowo poczuł się bezpieczniej w nowej grupie.
Na czym pracujemy: rozpoznawanie wstydu, rozumienie jego wpływu na zachowanie, przyjmowanie perspektywy innych osób oraz ćwiczenie konstruktywnych sposobów radzenia sobie ze wstydem.
Bajka 6. Kiedy strach nas powstrzymuje
Dzieci przenoszą się do świata plemienia Błyszczących Strzał, które posiada niezwykłą umiejętność przywoływania deszczu. Po wielu tygodniach suszy całe plemię zbiera się wieczorami, aby przywołać deszcz – ale Cicha Trawa przestaje do nich dołączać. Dzieci odkrywają, czego się boi, poznają ochronną funkcję strachu i sprawdzają, kiedy strach pomaga nam zachować bezpieczeństwo, a kiedy zaczyna nas ograniczać.
Na czym pracujemy: rozumienie ochronnej funkcji strachu, rozpoznawanie sytuacji, w których strach zaczyna ograniczać nasze działanie, oraz ćwiczenie strategii samoregulacji pomagających obniżyć napięcie emocjonalne i odzyskać poczucie bezpieczeństwa.
Bajka 7. Kiedy nie wszystko idzie zgodnie z planem
Dzieci stają się elfami pracującymi w fabryce Świętego Mikołaja, do której trafia niezwykły list od Mitki. Dziewczynka jest rozczarowana, ponieważ otrzymany prezent okazał się mniejszy, niż oczekiwała, i oznajmia, że nie chce już obchodzić świąt. Dzieci próbują odkryć, jakie uczucia kryją się za jej zachowaniem, spojrzeć na sytuację z jej perspektywy i znaleźć sposoby radzenia sobie z rozczarowaniem.
Na czym pracujemy: rozpoznawanie rozczarowania, przyjmowanie perspektywy drugiej osoby, rozwijanie empatii oraz elastycznych sposobów radzenia sobie z niespełnionymi oczekiwaniami.
Bajka 8. Kiedy ktoś inny ma to, czego chcemy
Dzieci stają się kupcami przemierzającymi pustynię z zabawkami przeznaczonymi dla dzieci z odległego miasta. Po drodze odkrywają, że część zabawek zabrał Zielony Książę, którego młodszy brat właśnie obchodzi urodziny. Dzieci najpierw muszą poradzić sobie z własną reakcją emocjonalną, a następnie próbują zrozumieć, co czuje Książę i dlaczego zabrał zabawki. Ćwiczą sposoby radzenia sobie z zazdrością i poszukują różnych strategii rozwiązania konfliktu.
Na czym pracujemy: rozpoznawanie zazdrości, regulowanie własnych reakcji emocjonalnych, przyjmowanie perspektywy innych osób, konstruktywne radzenie sobie z zazdrością oraz wybieranie skutecznych strategii rozwiązywania konfliktów.
Bajka 9. Kiedy próbujemy mimo trudności
Dzieci stają się adeptami Szkoły Dobrego Życia położonej wysoko w górach. Mistrz stawia przed nimi serię trudnych zadań: przeprawę przez rwącą rzekę, taniec z piórem czy przejście przez las pełen dzikich zwierząt. Niektóre wyzwania wymagają wielu prób, dzięki czemu dzieci mogą doświadczyć frustracji i zniechęcenia, a jednocześnie ćwiczyć wytrwałość. Kiedy udaje im się pokonać kolejne trudności, odkrywają dumę płynącą z własnego wysiłku i osiągnięcia celu.
Na czym pracujemy: poczucie zadowolenia z siebie, wytrwałość w obliczu trudności, radzenie sobie z frustracją i zniechęceniem, dostrzeganie własnego wysiłku i osiągnięć oraz doświadczanie zdrowej dumy z siebie.
Bajka 10. Radość z bycia razem
Podczas ostatniej podróży dzieci wraz z Kalimbą ponownie odwiedzają miejsca i bohaterów poznanych podczas całego programu. Sprawdzają, jak zmieniło się życie Dyzia, Marty, Ludwiczka i innych przyjaciół, odkąd lepiej rozumieją swoje emocje i potrafią sobie z nimi radzić. Dzieci poznają różne sposoby przeżywania i wyrażania radości oraz odkrywają, że relacje, wspólne doświadczenia i bycie z innymi mogą być ważnym źródłem radości.
Na czym pracujemy: rozpoznawanie i wyrażanie radości, wzmacnianie pozytywnych relacji, integrowanie wcześniej poznanych kompetencji społeczno-emocjonalnych oraz odkrywanie radości płynącej z kontaktu z innymi.
Dlaczego program działa?
Podczas 10 warsztatów dzieci wielokrotnie przechodzą przez specjalnie zaprojektowany proces, rozwijając i utrwalając nowe umiejętności oraz nabierając pewności w korzystaniu z nich w codziennym życiu
Uczenie się przez obserwację
Jedną z podstaw teoretycznych Poruszających Bajek o Emocjach jest teoria społecznego uczenia się Alberta Bandury (1961). Dzieci uczą się nie tylko poprzez własne doświadczenia, ale także obserwując zachowania innych osób i konsekwencje ich działań.
PBoE wykorzystują dramę stosowaną, aby rozszerzyć ten proces. Dzieci spotykają fikcyjnych bohaterów mierzących się z problemami emocjonalnymi i społecznymi dobrze znanymi z codziennych doświadczeń dziecka – takimi jak czekanie na swoją kolej, zabranie zabawki, wejście do nowej grupy czy otrzymanie czegoś innego, niż się oczekiwało.
Doświadczanie i reflektowanie
W świecie fikcji dzieci obserwują działania bohaterów i doświadczają konsekwencji podejmowanych przez nich decyzji. Następnie próbują spojrzeć głębiej niż na samo zachowanie: zastanawiają się, co bohater może czuć, czego potrzebuje i co mogło skłonić go do określonego działania. W ten sposób uczenie się przez obserwację łączy się z przyjmowaniem perspektywy innych osób i mentalizacją.
Dzieci ćwiczą strategie samoregulacji, poszukują alternatywnych sposobów reagowania i sprawdzają różne rozwiązania w bezpiecznej przestrzeni fikcyjnej historii. Po wyjściu z roli wspólnie omawiają doświadczenie i zastanawiają się, które poznane strategie mogą wykorzystać również w codziennym życiu
Skuteczność potwierdzona w badaniu naukowym
Skuteczność Poruszających Bajek o Emocjach została oceniona w badaniu naukowym obejmującym 722 dzieci. Dzieci uczestniczące w PBoE porównano z dziećmi realizującymi program o identycznej strukturze, poświęcony edukacji ekologicznej. Kompetencje społeczno-emocjonalne dzieci były oceniane indywidualnie przez psychologów z wykorzystaniem wystandaryzowanego narzędzia IDS-2.
Wyniki wykazały wyższy poziom ogólnych kompetencji społeczno-emocjonalnych u dzieci uczestniczących w PBoE, a uzyskany efekt utrzymywał się również w pomiarze odroczonym.
Autorki programu
Maria Maruszczyk
Psycholożka, autorka programów, trenerka i badaczka specjalizująca się w programach rozwijających kompetencje społeczno-emocjonalne oraz programach profilaktycznych dla dzieci. Współautorka Poruszających Bajek o Emocjach oraz programu Luba Czuje – obu znajdujących się w ogólnopolskim Systemie Rekomendacji Programów Profilaktycznych i Promocji Zdrowia Psychicznego. W swojej pracy koncentruje się szczególnie na tworzeniu programów, ich ewaluacji i badaniu skuteczności.
Wioletta Szuba
Pedagożka, arteterapeutka, autorka programów i trenerka specjalizująca się w profilaktyce i promocji zdrowia psychicznego dzieci. Współautorka Poruszających Bajek o Emocjach oraz programu Luba Czuje – obu znajdujących się w ogólnopolskim Systemie Rekomendacji Programów Profilaktycznych i Promocji Zdrowia Psychicznego. Prezeska Fundacji Kurdybanek, zaangażowana w tworzenie, wdrażanie i upowszechnianie programów profilaktycznych dla dzieci.